Pewnie nieraz zadawałeś sobie pytanie, po co żyjemy i jak odróżnić dobro od zła. Te same pytania postawili sobie Grecy dwa i pół tysiąca lat temu, a ich odpowiedzi wracają dziś w szkolnych lekturach.
Czym jest filozofia? Znaczenie słowa
Termin pochodzi z greki: philosophia to złożenie philein, czyli kochać, i sophia, czyli mądrość.
Filozofia jest więc dosłownie umiłowaniem mądrości. Tradycja przypisuje je Pitagorasowi: mędrzec mądrości nie posiada, lecz do niej dąży. Filozofia antyczna to nie zbiór gotowych odpowiedzi, ale sztuka stawiania pytań o byt, poznanie i dobre życie.
Presokratycy i początki filozofii zachodniej
Myśl filozoficzna starożytności rodzi się w VI wieku p.n.e. w greckich koloniach Jonii. Presokratycy szukali arché, czyli pierwszej zasady rzeczywistości. Tales wskazywał wodę, a Heraklit ogień i wieczną zmienność świata, którą porządkuje rozumny logos.
Szkoła pitagorejska widziała istotę bytu w liczbie, Demokryt zaś w atomach. To wtedy mit ustąpił miejsca racjonalnemu wyjaśnianiu.
Wielka trójka filozofii starożytnej Grecji
Sokrates
Przeniósł uwagę z kosmosu na człowieka. Posługiwał się dialektyką: serią pytań obalających pozorną wiedzę rozmówcy. Głosił intelektualizm etyczny: kto poznał dobro, ten będzie postępował dobrze.
Platon
Uczeń Sokratesa i twórca Akademii platońskiej. W teorii idei świat zmysłowy jest tylko cieniem doskonałego świata idei, co obrazuje alegoria jaskini. Dusza i ciało to dwie odrębne rzeczywistości: nieśmiertelna dusza zostaje uwięziona w ciele.
Arystoteles
Uporządkował całą ówczesną wiedzę, tworząc logikę, fizykę, metafizykę, etykę i poetykę. Odrzucił oddzielny świat idei: forma istnieje w samych rzeczach. Jego etyka cnoty opiera się na zasadzie złotego środka i na pojęciu eudajmonii.
W swojej „Poetyce” Arystoteles rozwinął również koncepcję mimesis, czyli naśladowania i twórczego przedstawiania rzeczywistości w sztuce.
Przeczytaj również: Mimesis – co to jest? Definicja
Szkoły hellenistyczne i rzymskie
Po Arystotelesie filozofia zajęła się sztuką życia. Stoicyzm i epikureizm dzieliły różnice w recepcie na szczęście: stoicy, jak Seneka czy Marek Aureliusz, zalecali życie zgodne z rozumem i spokój wobec tego, na co nie mamy wpływu.
Epikurejczycy stawiali na umiarkowaną przyjemność, cynicy odrzucali konwenanse, a sceptycyzm antyczny nakazywał wstrzymywać się od kategorycznych sądów. Filozofia grecka pytała głównie o naturę bytu, rzymska o sposób życia, dlatego szkoły filozoficzne starożytnego Rzymu miały charakter praktyczny.
Przeczytaj również: Cynizm – czym był w starożytności?
Dlaczego filozofia antyczna wciąż ma znaczenie?
Logika Arystotelesa leży u podstaw nauki, pojęcia metafizyki i etyki organizują debatę publiczną, a stoicyzm wraca w poradnikach o radzeniu sobie ze stresem. Znajomość filozofii starożytnej ułatwia też lekturę Biblii i Kochanowskiego, a na maturze daje zapas kontekstów.
Filozofia antyczna jest też jednym z fundamentów kultury europejskiej, dlatego jej znajomość ułatwia rozumienie kolejnych epok, motywów i kontekstów literackich.
Zobacz także: Epoki literackie – poradnik
Filozofia antyczna na maturze z języka polskiego
Jeśli nazwiska i idee filozofii antycznej mieszają Ci się przed sprawdzianem lub egzaminem, korepetycje z języka polskiego w Instytucie Korepetycji pomogą uporządkować wiedzę i zrozumieć najważniejsze kierunki.
Zajęcia są dostępne również jako korepetycje online, a osoby przygotowujące się do egzaminu mogą skorzystać z przygotowania do matury z języka polskiego. Dobry korepetytor pokaże nie tylko teorię, ale także sposób wykorzystania kontekstu filozoficznego w wypracowaniu.
Sprawdź nasze korepetycje:
- przygotowanie do egzaminu ósmoklasisty z języka polskiego
- korepetycja matematyka online
- korepetycje angielski online
- korepetycje fizyka online
- korepetycje chemia online
- korepetycje matematyka matura online
- korepetycje chemia rozszerzona online
FAQ
Czym jest filozofia antyczna?
To myśl filozoficzna starożytności, rozwijana od presokratyków w VI wieku p.n.e. aż po schyłek cesarstwa rzymskiego.
Jakie są główne nurty i kierunki filozofii starożytnej?
Filozofia przyrody presokratyków, idealizm Platona, system Arystotelesa oraz szkoły hellenistyczne: stoicyzm, epikureizm, cynizm i sceptycyzm.
Kim byli najważniejsi filozofowie starożytnej Grecji?
Przede wszystkim Sokrates, Platon i Arystoteles, a obok nich Heraklit, Pitagoras, Demokryt, Epikur oraz Zenon z Kition.
