Epikureizm to jedna z najczęściej mylnie rozumianych filozofii starożytnych. Kojarzy się z ucztowaniem i rozpustą, tymczasem jego twórca żywił się chlebem, wodą i serem. Sprawdźmy, jakie są rzeczywiste założenia epikureizmu i dlaczego wciąż mają siłę przekonywania!
Kim był Epikur i czym była szkoła Ogród
Epikur z Samos założył w Atenach około 306 roku p.n.e. szkołę filozoficzną Ogród, do której, wbrew ówczesnym zwyczajom, przyjmowano kobiety i niewolników. Uczniowie żyli skromnie, we wspólnocie opartej na przyjaźni.
Przyjaźń uznawał zresztą za najpewniejsze źródło szczęścia i najcenniejszy dar mądrości. Epikurejczycy przejęli od Demokryta materializm atomistyczny: świat składa się z atomów i pustki, a dusza ginie razem z ciałem. Najpełniejszy wykład tej myśli zostawił rzymski poeta Lukrecjusz.
Epikureizm był jednym z kilku ważnych kierunków filozofii antycznej, które próbowały odpowiedzieć na pytanie o szczęście i najlepszy sposób życia.
Zobacz także: Filozofia antyczna – najważniejsze idee i kierunki
Zasady epikureizmu w praktyce
Przyjemność jako najwyższe dobro
Epikureizm jako filozofia głosi hedonizm filozoficzny, ale rozumiany specyficznie. Przyjemnością nie jest gwałtowna rozkosz, lecz stan braku bólu ciała, czyli aponia, oraz brak niepokoju duszy, czyli ataraksja. Dlatego epikurejczycy dzielili pragnienia na naturalne i konieczne, na przykład głód, naturalne, ale niekonieczne, jak wykwintne jedzenie, oraz puste, jak sława czy władza.
Szczęście, czyli eudajmonia, przychodzi wtedy, gdy zaspokajamy tylko te pierwsze. Epikur odróżniał też przyjemności cielesne i duchowe, wyżej ceniąc te drugie. Prawdziwa przyjemność to raczej rozmowa z przyjacielem niż uczta, bo przyjemności wyższe trwają dłużej niż niższe doznania zmysłowe.
Cztery lekarstwa na lęk
Epikur uczył, że nie należy bać się bogów, którzy nie mieszają się w ludzkie sprawy, ani śmierci, bo gdy ona jest, nas już nie ma. Dobro jest łatwe do zdobycia, a zło łatwe do zniesienia. Ten prosty schemat miał uwolnić człowieka od strachu przed śmiercią i cierpieniem.
Tak rozumiana etyka epikurejska nie zwalniała z moralności: krzywda i nieumiarkowanie zawsze wracają jako niepokój. Sens życia człowieka to dla Epikura rozumne układanie codzienności, a nie pogoń za rozkoszą.
Carpe diem – chwytaj dzień!
Hasło „carpe diem” (z łac. chwytaj dzień) pochodzi z poezji rzymskiego twórcy Horacgo. Oznacza ono nakaz życia teraźniejszością, cieszenia się każdą chwilą oraz rezygnację z lęku o przyszłość i rozpamiętywania przeszłości.
Motywy wywodzące się z filozofii i kultury antycznej regularnie powracają w późniejszych utworach, dlatego warto nauczyć się rozpoznawać je również w szerszym kontekście literackim.
Zobacz także: Najważniejsze motywy literackie, jakie pojawiają się na maturze z języka polskiego
Epikureizm a stoicyzm
Obie szkoły szukały spokoju ducha, ale różnymi drogami. Stoicy widzieli cel w cnocie i zgodzie z rozumnym porządkiem świata, epikurejczycy w rozumnie dawkowanej przyjemności. Stoik angażował się w życie publiczne, epikurejczyk radził raczej żyć w ukryciu. Zestawienie stoicyzmu i epikureizmu to klasyczny temat szkolnych wypracowań.
Aby dobrze porównywać oba nurty, warto osobno poznać najważniejsze zasady stoicyzmu, jego przedstawicieli oraz sposób, w jaki stoicy rozumieli szczęście, cnotę i stosunek człowieka do losu.
Przeczytaj również: Stoicyzm – założenia i przedstawiciele
Znajomość najważniejszych nurtów filozoficznych antyku pomaga lepiej rozumieć nie tylko twórczość starożytną, ale też późniejsze epoki, które wielokrotnie wracały do tych samych idei.
Przeczytaj również: Epoki literackie poradnik – jak ogarnąć historycznoliteracki chaos przed maturą?
Co epikureizm daje dzisiaj?
Filozofia szczęścia Epikura brzmi zaskakująco współcześnie: mniej rzeczy, więcej przyjaźni, ograniczenie sztucznych potrzeb i świadome korzystanie z chwili. Odnajdziemy jej echa w pieśniach Horacego, w idei carpe diem i w dzisiejszym minimalizmie.
Kontekst filozoficzny może być wartościowym elementem interpretacji utworu, jeśli rzeczywiście pomaga wyjaśnić jego sens i zostanie poprawnie powiązany z tekstem.
Dowiedz się więcej: Jak pisać interpretację utworu na maturze?
Epikureizm na maturze z języka polskiego
Epikureizm może pojawić się na maturze jako kontekst filozoficzny przy interpretacji utworów, omawianiu motywów szczęścia, przemijania, korzystania z chwili czy stosunku człowieka do śmierci.
Masz problem z odróżnieniem założeń epikureizmu od innych nurtów albo z wykorzystaniem ich w interpretacji wiersza? Korepetycje z języka polskiego w Instytucie Korepetycji pozwolą uporządkować pojęcia i nauczyć się stosować konteksty filozoficzne tam, gdzie realnie podnoszą ocenę.
Zajęcia prowadzone są jako korepetycje online, dzięki czemu naukę można dopasować do własnego planu. Osoby przygotowujące się bezpośrednio do egzaminu mogą natomiast wybrać zajęcia ukierunkowane na przygotowanie do matury z języka polskiego.
Sprawdź nasze korepetycje:
- korepetycja matematyka online
- korepetycje angielski online
- korepetycje fizyka online
- korepetycje chemia online
- korepetycje matematyka matura online
- korepetycje chemia rozszerzona online
FAQ
Co to jest epikureizm?
To starożytna szkoła filozoficzna założona przez Epikura, która za cel życia uznaje szczęście osiągane przez wolność od bólu i niepokoju.
Czym jest ataraksja?
To stan spokoju duszy, wolnej od lęku i zamętu. Razem z aponią, czyli brakiem cierpienia ciała, tworzy epikurejski ideał szczęścia.
Czym różni się epikureizm od stoicyzmu?
Stoicy szukali szczęścia w cnocie i służbie wspólnocie, epikurejczycy w umiarkowanej przyjemności i życiu z dala od polityki.
