Pewnie nieraz nazwałeś kogoś cynikiem, mając na myśli człowieka bez złudzeń i bez zasad. W starożytności słowo to znaczyło coś zupełnie innego: radykalną uczciwość i życie zgodne z naturą, wbrew wszystkim konwenansom. Oto czym była szkoła cynicka i dlaczego wciąż fascynuje.
Cynizm: definicja i pochodzenie nazwy
Cynizm w filozofii to nurt zapoczątkowany w IV wieku p.n.e. przez Antystenesa, ucznia Sokratesa. Nazwa wywodzi się prawdopodobnie od ateńskiego gimnazjonu Kynosarges albo od greckiego słowa kyon, czyli pies.
Cynicy nie obrażali się na to przezwisko: pies żyje jawnie, bezwstydnie i bez zbędnych potrzeb, a właśnie taki miał być mędrzec.
Cynizm rozwijał się obok innych szkół filozoficznych starożytności i był częścią szerszej dyskusji o cnocie, szczęściu i miejscu człowieka w świecie.
Przeczytaj również: Filozofia antyczna – najważniejsze idee i kierunki
Główne założenia filozofii cynickiej
Cnota ponad wszystko
Za Sokratesem cynicy uznali cnotę za dobro najwyższe i jedyny warunek szczęścia. Wszystko inne, majątek, sława, wygody, uważali za zbędny balast. Drogą do cnoty była askeza, czyli ćwiczenie ciała i woli w znoszeniu trudów. Cnoty nie da się przy tym wyuczyć z ksiąg: cynicy twierdzili, że dowodzi się jej wyłącznie czynem.
Autarkia i odrzucenie konwenansów
Ideałem cyników była autarkia, czyli całkowita samowystarczalność. Mędrzec ma być niezależny od majątku, opinii innych i praw polis. Odrzucenie dóbr materialnych nie było więc umartwieniem dla samego siebie, lecz sposobem na wolność: kto niczego nie potrzebuje, tego nie da się niczym szantażować.
Cynicy demonstracyjnie łamali konwenanse społeczne, aby pokazać, że są umowne, a nie wynikające z natury ludzkiej. Sami określali się mianem obywateli świata, co uchodzi za pierwszą formułę kosmopolityzmu.
Inną odpowiedź na pytanie o szczęśliwe życie proponowali epikurejczycy, którzy również cenili niezależność i spokój, ale inaczej rozumieli drogę do ich osiągnięcia.
Zobacz także: Epikureizm – najważniejsze założenia
Diogenes z Synopy i inni cynicy
Najsłynniejszym cynikiem był Diogenes z Synopy, mieszkający według anegdoty w glinianej beczce. Chodził z lampą w biały dzień, twierdząc, że szuka człowieka, a Aleksandrowi Wielkiemu miał odpowiedzieć, by odsunął się i nie zasłaniał mu słońca.
Cynicy starożytni żyli skrajnie prosto: sypiali w portykach, jedli to, co dostali, i publicznie kpili z możnych. Krates z Teb rozdał majątek i wraz z żoną Hipparchią wędrował jako nauczyciel.
Cynizm a stoicyzm
Zenon z Kition uczył się u Kratesa, dlatego stoicyzm przejął od cyników ideę cnoty jako jedynego dobra i obojętności wobec rzeczy zewnętrznych. Stoicy złagodzili jednak radykalizm mistrzów i wrócili do życia w społeczeństwie, podczas gdy cynicy pozostali poza nim z wyboru.
Porównanie obu nurtów pozwala zobaczyć, które idee stoicy przejęli od cyników, a z których radykalnych założeń zrezygnowali.
Przeczytaj również: Stoicyzm – założenia i przedstawiciele
Cynizm na maturze z języka polskiego
Korepetycje z języka polskiego w Instytucie Korepetycji pomogą uporządkować pojęcia z filozofii i nauczyć się wykorzystywać je podczas analizy tekstów, na sprawdzianach oraz w argumentacji. Zajęcia są dostępne również jako korepetycje online, a osoby przygotowujące się do egzaminu mogą skorzystać z przygotowania do matury z języka polskiego.
Sprawdź nasze korepetycje:
- korepetycje angielski online
- korepetycje fizyka online
- korepetycje chemia online
- korepetycje matematyka matura online
- korepetycje chemia rozszerzona online
- korepetycja matematyka online
FAQ
Czym był cynizm w starożytności?
Był grecką szkołą filozoficzną głoszącą, że szczęście daje wyłącznie cnota, a drogą do niej jest życie proste, zgodne z naturą i wolne od konwenansów.
Kto założył szkołę cyników?
Antystenes, uczeń Sokratesa, a najbardziej rozpoznawalnym przedstawicielem nurtu został Diogenes z Synopy.
Czy cynizm starożytny różni się od współczesnego?
Tak. Antyczny cynizm był surową etyką samowystarczalności, a dziś słowo to oznacza pogardliwy brak wiary w ludzkie motywy.
