Obie formy – „patrzyć” i „patrzeć” – są poprawne. Różnica leży przede wszystkim w częstotliwości użycia i jest szczególnie widoczna, gdy porównamy bezokolicznik z formami czasu przeszłego.
Patrzeć – częstsza forma bezokolicznika
W formie podstawowej, czyli bezokoliczniku, zdecydowanie częściej używa się „patrzeć” – według analiz językowych forma ta pojawia się we współczesnych tekstach mniej więcej dwadzieścia razy częściej niż „patrzyć”.
- Lubię patrzeć na zachód słońca.
- Trzeba patrzeć w przyszłość z optymizmem.
- Nie chce mi się na to patrzeć.
Patrzyć – forma rzadsza w bezokoliczniku, ale widoczna w czasie przeszłym
Co ciekawe, sytuacja wygląda inaczej w czasie przeszłym. Formy pochodzące od „patrzyć”, czyli „patrzył”, „patrzyła” czy „patrzyliśmy”, są używane znacznie częściej niż formy od „patrzeć”, takie jak „patrzał”, „patrzała” czy „patrzeliśmy”.
- Patrzyła na niego z niedowierzaniem.
- Długo patrzyłem w stronę morza.
- Patrzyli na siebie w milczeniu.
Oba warianty są poprawne, ale we współczesnej polszczyźnie znacznie częściej spotykamy formy czasu przeszłego takie jak „patrzył”, „patrzyła” czy „patrzyli”.
Skąd wzięły się formy „patrzyć” i „patrzeć”?
„Patrzyć” jest formą starszą. Czasownik ten jest zapożyczeniem z języka czeskiego i najprawdopodobniej rozpowszechnił się w polszczyźnie wraz z pierwszymi przekładami Biblii, stopniowo wypierając starsze rodzime określenia.
Forma „patrzeć” pojawiła się później i jest wiązana z innowacją dialektów północno-wschodnich. Z czasem rozpowszechniła się w polszczyźnie ogólnej i dziś obie formy są uznawane za poprawne.
Jeśli interesują Cię podobne wątpliwości dotyczące form czasowników, sprawdź również wymyślić czy wymyśleć oraz wziąć czy wziasć.
Warianty fleksyjne czasowników i zasady poprawności językowej można również utrwalać podczas korepetycji z języka polskiego połączonych z ćwiczeniami praktycznymi.
FAQ
Czy „patrzyć” jest błędem językowym?
Nie. Zarówno „patrzyć”, jak i „patrzeć” są poprawnymi formami. W bezokoliczniku znacznie częściej używana jest jednak forma „patrzeć”.
Której formy używać w tekstach szkolnych i oficjalnych?
Obie formy są poprawne również w tekstach szkolnych i oficjalnych. „Patrzeć” jest dziś znacznie częstsze jako bezokolicznik, dlatego dla wielu użytkowników języka brzmi bardziej naturalnie.
Czy poprawne są również formy „popatrzyć” i „popatrzeć”?
Tak. Zarówno „popatrzyć”, jak i „popatrzeć” są poprawne. Podobnie funkcjonują niektóre inne czasowniki utworzone od „patrzyć” i „patrzeć”, choć nie wszystkie czasowniki z tej rodziny mają dwa poprawne warianty.
