Przejdź do treści

Funkcja kwadratowa: delta, miejsca zerowe, postać kanoniczna

Funkcja kwadratowa: delta, miejsca zerowe, postać kanoniczna

Funkcja kwadratowa to jedno z najważniejszych zagadnień w liceum, a na maturze z matematyki pojawia się niemal zawsze. Wszystko zaczyna się od kilku wzorów i zrozumienia, co oznacza delta.

Matematyka · online

Wybierz nauczyciela i zrób kolejny krok

Zobacz wszystkich nauczycieli tego przedmiotu

Co to jest funkcja kwadratowa

Co to jest funkcja kwadratowa? To funkcja opisana wzorem ogólnym:

f(x) = ax² + bx + c, gdzie a ≠ 0

Liczby a, b i c nazywamy współczynnikami. Jej wykresem jest parabola, a wzór ten nazywamy postacią ogólną (trójmian kwadratowy).

Warto również wiedzieć, jakie są rodzaje funkcji i czym różnią się ich wykresy oraz własności.

Czym różni się postać ogólna od postaci kanonicznej funkcji kwadratowej?

Postać kanoniczna to:

f(x) = a(x − p)² + q

gdzie (p, q) to współrzędne wierzchołka paraboli.

Jak obliczyć deltę funkcji kwadratowej

Jak obliczyć deltę funkcji kwadratowej? Wzór na deltę to:

Δ = b² − 4ac

Delta to wyróżnik trójmianu kwadratowego, który decyduje o liczbie pierwiastków równania kwadratowego.

Jaki jest związek między deltą a liczbą miejsc zerowych?

DeltaLiczba miejsc zerowychUwagi
Δ > 0dwafunkcja kwadratowa ma wtedy dwa miejsca zerowe, bo delta jest dodatnia
Δ = 0jednoprzy obliczaniu miejsc zerowych, gdy delta jest równa zero, wzór daje jedną wartość
Δ < 0brakfunkcja kwadratowa bez miejsc zerowych to taka, której delta jest ujemna

Ile miejsc zerowych ma funkcja kwadratowa, gdy delta jest ujemna?

Żadnego.

Co oznacza delta równa zero?

Parabola dotyka osi OX w jednym punkcie, który jest jej wierzchołkiem.

Miejsca zerowe funkcji kwadratowej krok po kroku

Jak znaleźć miejsca zerowe funkcji kwadratowej? Obliczamy deltę, a gdy Δ ≥ 0, stosujemy wzory:

x₁ = (−b − √Δ) : (2a)

x₂ = (−b + √Δ) : (2a)

Przykład: dla f(x) = x² − 5x + 6 mamy:

Δ = 25 − 24 = 1

x₁ = (5 − 1) : 2 = 2

x₂ = (5 + 1) : 2 = 3

Sumę i iloczyn pierwiastków równania kwadratowego można również wyznaczyć bez obliczania ich wartości, wykorzystując wzory Viète’a.

Przy wyznaczaniu miejsc zerowych warto wiedzieć, co to są równania i nierówności oraz jak rozwiązywać równania kwadratowe.

Wierzchołek paraboli i postać kanoniczna

Jak wyznacza się wierzchołek paraboli? Ze wzorów:

p = −b : (2a)

q = −Δ : (4a)

Wyznaczanie wierzchołka paraboli jest więc pierwszym krokiem do postaci kanonicznej.

Jak zapisać funkcję kwadratową w postaci kanonicznej?

Obliczamy p i q, a potem wpisujemy je do wzoru:

f(x) = a(x − p)² + q

Dla f(x) = x² − 5x + 6 mamy p = 2,5 oraz q = −0,25, więc postać kanoniczna to:

f(x) = (x − 2,5)² − 0,25

Przy przekształcaniu postaci kanonicznej na ogólną przydają się wzory skróconego mnożenia, szczególnie wzór na kwadrat różnicy.

Wierzchołek wyznacza też oś symetrii paraboli x = p oraz wartość minimalną lub maksymalną funkcji:

  • gdy a > 0, ramiona paraboli są skierowane w górę i funkcja ma wartość minimalną q,
  • gdy a < 0, ramiona są skierowane w dół i funkcja ma wartość maksymalną q.

Wyznaczanie wierzchołka paraboli i przekształcanie postaci funkcji kwadratowej to ważne zagadnienia podczas przygotowania do matury z matematyki.

Postać iloczynowa i wykres

Gdy Δ ≥ 0, funkcję można zapisać w postaci iloczynowej:

f(x) = a(x − x₁)(x − x₂)

Jak narysować wykres funkcji kwadratowej?

Zaznaczamy:

  1. wierzchołek,
  2. miejsca zerowe, jeśli istnieją,
  3. punkt przecięcia z osią OY (0, c),

i łączymy je gładką krzywą.

Dziedziną funkcji kwadratowej są wszystkie liczby rzeczywiste, a zbiór wartości zależy od q i znaku a.

Postać kanoniczna funkcji kwadratowej, czyli wzór f(x) = a(x − p)² + q, pozwala odczytać wierzchołek bez rachunków.

Postać ogólna, postać kanoniczna i postać iloczynowa funkcji kwadratowej to trzy zapisy tej samej funkcji (o ile postać iloczynowa istnieje).

Co to jest postać kanoniczna funkcji kwadratowej?

To zapis, w którym od razu widać wierzchołek.

Jak wygląda wzór ogólny funkcji kwadratowej?

To f(x) = ax² + bx + c, gdzie a ≠ 0.

W obliczeniach z funkcją kwadratową przydają się także prawa działań na potęgach.

Co oznacza delta równa zero w funkcji kwadratowej?

Że wykres ma z osią OX dokładnie jeden punkt wspólny.

Aby systematycznie powtarzać funkcje i pozostałe zagadnienia maturalne, skorzystaj z naszych planerów do nauki.

Potrzebujesz pomocy w nauce funkcji kwadratowej?

Jeśli funkcja kwadratowa wciąż sprawia kłopot, warto skorzystać z korepetycji z matematyki. Podczas indywidualnych zajęć przećwiczysz obliczanie delty, wyznaczanie miejsc zerowych i rysowanie wykresów paraboli.

Zobacz wyniki naszych uczniów na egzaminach i sprawdź naszą ofertę korepetycji online.

FAQ

Jak obliczyć deltę funkcji kwadratowej?

Δ = b² − 4ac

Ile miejsc zerowych ma funkcja kwadratowa?

Dwa, jedno albo żadnego, zależnie od znaku delty.

Jak przekształcić funkcję kwadratową do postaci kanonicznej?

Wyznaczyć p = −b : (2a) oraz q = −Δ : (4a) i zapisać f(x) = a(x − p)² + q.

Zapisy i kontakt

Potrzebujesz wsparcia w nauce?

Umów lekcję diagnostyczną i sprawdź, jak możemy pomóc w przygotowaniu do egzaminów.