Przejdź do treści

Prawo Archimedesa i siła wyporu: wzór i przykłady

Prawo Archimedesa i siła wyporu: wzór i przykłady

Dlaczego wielki statek pływa, a mała moneta tonie? Odpowiedź daje prawo Archimedesa, jedno z podstawowych praw fizyki cieczy. Poniżej wyjaśniamy, co mówi, jak obliczyć siłę wyporu i kiedy ciało pływa lub tonie.

Fizyka · online

Wybierz nauczyciela i zrób kolejny krok

Zobacz wszystkich nauczycieli tego przedmiotu

Co mówi prawo Archimedesa

Co mówi prawo Archimedesa? Na ciało zanurzone w cieczy działa siła wyporu skierowana ku górze, równa ciężarowi cieczy wypartej przez to ciało. Siła wyporu, zwana też wyporem hydrostatycznym, wynika z różnicy ciśnień na różnej głębokości: ciśnienie hydrostatyczne rośnie z głębokością, więc od dołu na ciało działa większa siła niż od góry.

Wzór na siłę wyporu

Jaki jest wzór na siłę wyporu?

F = ρ · g · V

Symbole we wzorze:

  • ρ to gęstość cieczy,
  • g to przyspieszenie ziemskie (ok. 10 m/s² w zadaniach szkolnych),
  • V to objętość zanurzonej części ciała, czyli objętość wypartej cieczy.

Jak obliczyć siłę wyporu?

Przykład: ciało o objętości 0,002 m³ całkowicie zanurzone w wodzie (1000 kg/m³):

F = 1000 · 10 · 0,002 = 20 N

Co to jest gęstość cieczy i jak wpływa na siłę wyporu?

To masa jednostki objętości, a im większa, tym większy wypór. Dlatego w wodzie morskiej unosimy się łatwiej niż w słodkiej.

Od czego zależy siła wyporu

Od czego zależy siła wyporu?

  • od gęstości cieczy,
  • od objętości zanurzonej części ciała.

Nie zależy od masy ciała ani od jego kształtu.

Jak zmienia się siła wyporu wraz z głębokością zanurzenia?

Dla ciała zanurzonego całkowicie w cieczy nie zmienia się, bo gęstość cieczy i objętość ciała są stałe.

Kiedy ciało pływa, a kiedy tonie

Kiedy ciało pływa, a kiedy tonie? Warunki pływania ciał zależą od porównania gęstości ciała i cieczy:

Gęstość ciałaCo się dzieje
mniejsza niż cieczyciało pływa na powierzchni, wynurzone częściowo
równa gęstości cieczyciało unosi się w dowolnym miejscu, jest w równowadze
większa niż cieczyciało tonie

Taka zasada opisuje pływalność ciał. Przykładowo kawałek drewna pływa, a stal tonie, ale stalowy statek pływa.

Równowagę siły wyporu i siły ciężkości oraz ruch ciała w cieczy pomagają zrozumieć również zasady dynamiki Newtona.

Prawo Archimedesa w życiu codziennym

Jakie są przykłady zastosowania prawa Archimedesa w życiu codziennym?

  • pływanie ludzi,
  • łodzie podwodne,
  • areometry,
  • balony i sterowce.

Jak prawo Archimedesa wyjaśnia pływanie statków?

Kadłub statku jest pusty w środku, więc jego średnia gęstość jest mniejsza niż wody. Statek wypiera tyle wody, że jej ciężar równa się ciężarowi statku.

Wzór i obliczenia dla siły wyporu to F = ρ · g · V, a jeśli znamy ciężar właściwy cieczy (γ = ρ · g), wystarczy go pomnożyć przez objętość.

Jak obliczyć siłę wyporu cieczy w zadaniu?

Podstawiamy gęstość cieczy i objętość zanurzonej części. Siła wyporu jest równa ciężarowi wypartego płynu, więc masa wypartego płynu razy g daje ten sam wynik.

Przykładowe zadanie z prawa Archimedesa: ciało o objętości 3 dm³ zanurzone w wodzie ma wypór 30 N.

W takich zadaniach ważna jest zamiana jednostek objętości, ponieważ 3 dm³ to 0,003 m³.

Warunki pływania ciał w fizyce to równowaga hydrostatyczna między ciężarem a wyporem, a stopień zanurzenia ciała zależy od stosunku gęstości.

Gdy ciało unosi się w cieczy, siła wyporu może wykonywać pracę. Warto wówczas przypomnieć sobie wzór na pracę mechaniczną i zależność między siłą a przemieszczeniem.

Przykładem działania prawa Archimedesa dla gazów jest balon, sterowiec albo bańka z helem.

Co to jest wypór hydrostatyczny?

To inna nazwa siły wyporu, czyli siły, z jaką ciecz działa na zanurzone w niej ciało ku górze.

Łódź podwodna zmienia swoją średnią gęstość, napełniając lub opróżniając zbiorniki balastowe.

Czy prawo Archimedesa działa w gazach

Czy prawo Archimedesa działa w gazach? Tak. Przykładem działania prawa Archimedesa w gazach jest balon wypełniony helem, który unosi się, bo jego średnia gęstość jest mniejsza niż powietrza. Wypór działa na każde ciało zanurzone w płynie, czyli w cieczy lub gazie.

Kto odkrył prawo Archimedesa

Kto odkrył prawo Archimedesa i w jakich okolicznościach? Grecki uczony Archimedes z Syrakuz (III w. p.n.e.). Według legendy odkrył je, zanurzając się w wannie, gdy badał, czy korona króla Hierona jest ze szczerego złota.

Rozwiązywanie zadań z hydrostatyki i pozostałych działów fizyki warto ćwiczyć podczas przygotowania do matury rozszerzonej z fizyki.

Powtórki możesz zaplanować, korzystając z naszych planerów do nauki, wśród których znajdziesz również planer do matury rozszerzonej z fizyki.

Potrzebujesz pomocy w nauce prawa Archimedesa?

Potrzebujesz pomocy w fizyce? Sprawdź korepetycje online.

Podczas indywidualnych korepetycji z fizyki utrwalisz wzór na siłę wyporu, poznasz warunki pływania ciał i przećwiczysz rozwiązywanie zadań krok po kroku.

FAQ

Jaki jest wzór na siłę wyporu?

F = ρ · g · V.

Od czego zależy siła wyporu?

Od gęstości cieczy i objętości zanurzonej części ciała.

Czy prawo Archimedesa działa w gazach?

Tak, dotyczy wszystkich płynów, także gazów.

Zapisy i kontakt

Potrzebujesz wsparcia w nauce?

Umów lekcję diagnostyczną i sprawdź, jak możemy pomóc w przygotowaniu do egzaminów.