Dlaczego wielki statek pływa, a mała moneta tonie? Odpowiedź daje prawo Archimedesa, jedno z podstawowych praw fizyki cieczy. Poniżej wyjaśniamy, co mówi, jak obliczyć siłę wyporu i kiedy ciało pływa lub tonie.
Wybierz nauczyciela i zrób kolejny krok
80,00 zł / 60 min
Zobacz profil i zajęcia
Paweł Cieślak
80,00 zł / 60 min
Zobacz profil i zajęcia
Robert Kaczor
80,00 zł / 60 min
Zobacz profil i zajęcia
Julia Majewska
80,00 zł / 60 min
Zobacz profil i zajęcia
Natalia Wójcik
80,00 zł / 60 min
Zobacz profil i zajęcia
Radosław Lis
80,00 zł / 60 min
Zobacz profil i zajęcia
Marcin Pawlak
80,00 zł / 60 min
Zobacz profil i zajęcia80,00 zł / 60 min
Zobacz profil i zajęciaCo mówi prawo Archimedesa
Co mówi prawo Archimedesa? Na ciało zanurzone w cieczy działa siła wyporu skierowana ku górze, równa ciężarowi cieczy wypartej przez to ciało. Siła wyporu, zwana też wyporem hydrostatycznym, wynika z różnicy ciśnień na różnej głębokości: ciśnienie hydrostatyczne rośnie z głębokością, więc od dołu na ciało działa większa siła niż od góry.
Wzór na siłę wyporu
Jaki jest wzór na siłę wyporu?
F = ρ · g · V
Symbole we wzorze:
- ρ to gęstość cieczy,
- g to przyspieszenie ziemskie (ok. 10 m/s² w zadaniach szkolnych),
- V to objętość zanurzonej części ciała, czyli objętość wypartej cieczy.
Jak obliczyć siłę wyporu?
Przykład: ciało o objętości 0,002 m³ całkowicie zanurzone w wodzie (1000 kg/m³):
F = 1000 · 10 · 0,002 = 20 N
Co to jest gęstość cieczy i jak wpływa na siłę wyporu?
To masa jednostki objętości, a im większa, tym większy wypór. Dlatego w wodzie morskiej unosimy się łatwiej niż w słodkiej.
Od czego zależy siła wyporu
Od czego zależy siła wyporu?
- od gęstości cieczy,
- od objętości zanurzonej części ciała.
Nie zależy od masy ciała ani od jego kształtu.
Jak zmienia się siła wyporu wraz z głębokością zanurzenia?
Dla ciała zanurzonego całkowicie w cieczy nie zmienia się, bo gęstość cieczy i objętość ciała są stałe.
Kiedy ciało pływa, a kiedy tonie
Kiedy ciało pływa, a kiedy tonie? Warunki pływania ciał zależą od porównania gęstości ciała i cieczy:
| Gęstość ciała | Co się dzieje |
|---|---|
| mniejsza niż cieczy | ciało pływa na powierzchni, wynurzone częściowo |
| równa gęstości cieczy | ciało unosi się w dowolnym miejscu, jest w równowadze |
| większa niż cieczy | ciało tonie |
Taka zasada opisuje pływalność ciał. Przykładowo kawałek drewna pływa, a stal tonie, ale stalowy statek pływa.
Równowagę siły wyporu i siły ciężkości oraz ruch ciała w cieczy pomagają zrozumieć również zasady dynamiki Newtona.
Prawo Archimedesa w życiu codziennym
Jakie są przykłady zastosowania prawa Archimedesa w życiu codziennym?
- pływanie ludzi,
- łodzie podwodne,
- areometry,
- balony i sterowce.
Jak prawo Archimedesa wyjaśnia pływanie statków?
Kadłub statku jest pusty w środku, więc jego średnia gęstość jest mniejsza niż wody. Statek wypiera tyle wody, że jej ciężar równa się ciężarowi statku.
Wzór i obliczenia dla siły wyporu to F = ρ · g · V, a jeśli znamy ciężar właściwy cieczy (γ = ρ · g), wystarczy go pomnożyć przez objętość.
Jak obliczyć siłę wyporu cieczy w zadaniu?
Podstawiamy gęstość cieczy i objętość zanurzonej części. Siła wyporu jest równa ciężarowi wypartego płynu, więc masa wypartego płynu razy g daje ten sam wynik.
Przykładowe zadanie z prawa Archimedesa: ciało o objętości 3 dm³ zanurzone w wodzie ma wypór 30 N.
W takich zadaniach ważna jest zamiana jednostek objętości, ponieważ 3 dm³ to 0,003 m³.
Warunki pływania ciał w fizyce to równowaga hydrostatyczna między ciężarem a wyporem, a stopień zanurzenia ciała zależy od stosunku gęstości.
Gdy ciało unosi się w cieczy, siła wyporu może wykonywać pracę. Warto wówczas przypomnieć sobie wzór na pracę mechaniczną i zależność między siłą a przemieszczeniem.
Przykładem działania prawa Archimedesa dla gazów jest balon, sterowiec albo bańka z helem.
Co to jest wypór hydrostatyczny?
To inna nazwa siły wyporu, czyli siły, z jaką ciecz działa na zanurzone w niej ciało ku górze.
Łódź podwodna zmienia swoją średnią gęstość, napełniając lub opróżniając zbiorniki balastowe.
Czy prawo Archimedesa działa w gazach
Czy prawo Archimedesa działa w gazach? Tak. Przykładem działania prawa Archimedesa w gazach jest balon wypełniony helem, który unosi się, bo jego średnia gęstość jest mniejsza niż powietrza. Wypór działa na każde ciało zanurzone w płynie, czyli w cieczy lub gazie.
Kto odkrył prawo Archimedesa
Kto odkrył prawo Archimedesa i w jakich okolicznościach? Grecki uczony Archimedes z Syrakuz (III w. p.n.e.). Według legendy odkrył je, zanurzając się w wannie, gdy badał, czy korona króla Hierona jest ze szczerego złota.
Rozwiązywanie zadań z hydrostatyki i pozostałych działów fizyki warto ćwiczyć podczas przygotowania do matury rozszerzonej z fizyki.
Powtórki możesz zaplanować, korzystając z naszych planerów do nauki, wśród których znajdziesz również planer do matury rozszerzonej z fizyki.
Potrzebujesz pomocy w nauce prawa Archimedesa?
Potrzebujesz pomocy w fizyce? Sprawdź korepetycje online.
Podczas indywidualnych korepetycji z fizyki utrwalisz wzór na siłę wyporu, poznasz warunki pływania ciał i przećwiczysz rozwiązywanie zadań krok po kroku.
FAQ
Jaki jest wzór na siłę wyporu?
F = ρ · g · V.
Od czego zależy siła wyporu?
Od gęstości cieczy i objętości zanurzonej części ciała.
Czy prawo Archimedesa działa w gazach?
Tak, dotyczy wszystkich płynów, także gazów.


