Przejdź do treści

Izotopy: co to jest, przykłady i jak obliczać masę atomową

Izotopy: co to jest, przykłady i jak obliczać masę atomową

W układzie okresowym przy chlorze widnieje masa 35,45 u, choć żaden atom chloru tyle nie waży. Wyjaśnienie kryje się w izotopach. To podstawowe pojęcie z budowy atomu, które pojawia się w chemii od liceum.

Chemia · online

Wybierz nauczyciela i zrób kolejny krok

Zobacz wszystkich nauczycieli tego przedmiotu

Izotopy: definicja

Co to jest izotop? Izotopy to atomy tego samego pierwiastka, które mają tę samą liczbę protonów, ale różną liczbę neutronów w jądrze atomowym.

Czym różnią się izotopy od siebie?

Liczbą masową, a więc masą atomu. Mają za to taką samą liczbę elektronów, więc ich właściwości chemiczne są praktycznie takie same.

Czym różni się liczba atomowa od liczby masowej?

Liczba atomowa (Z) to liczba protonów, a liczba masowa (A) to suma protonów i neutronów, czyli nukleonów w jądrze:

A = Z + N

Kolejnym pojęciem są nuklidy, czyli rodzaje atomów o określonej liczbie protonów i neutronów.

Jeśli chcesz przypomnieć sobie podstawowe terminy dotyczące budowy atomu, poznaj najważniejsze pojęcia z chemii.

Izotopy: przykłady

Jakie są przykłady izotopów?

PierwiastekIzotopy
Wodórprot (¹H), deuter (²H), tryt (³H)
Węgiel¹²C (najpowszechniejszy, trwały), ¹³C (trwały), ¹⁴C (promieniotwórczy)
Chlor³⁵Cl i ³⁷Cl
Uranuran-235 i uran-238

Zapisujemy je symbolem pierwiastka z liczbą masową u góry po lewej stronie i liczbą atomową na dole. Izotopy węgla i ich właściwości to właśnie ¹²C, ¹³C i ¹⁴C.

Jak obliczyć masę atomową izotopu

Jak obliczyć masę atomową izotopu? Masa atomowa wyrażana jest w jednostkach masy atomowej (u) i w przybliżeniu równa się liczbie masowej.

Co to jest liczba masowa i jak się ją oblicza?

Dodajemy liczbę protonów i neutronów.

Jak obliczyć średnią masę atomową pierwiastka na podstawie jego izotopów?

Mnożymy masę każdego izotopu przez jego udział procentowy (obfitość izotopów), dodajemy wyniki i dzielimy przez 100. Przykład dla chloru: 75,77% ³⁵Cl i 24,23% ³⁷Cl daje:

(75,77 · 35 + 24,23 · 37) : 100 ≈ 35,48 u

Przy dokładnych masach izotopów wychodzi 35,45 u, czyli wartość z układu okresowego. Średnia masa atomowa obliczenia krok po kroku zawsze mają taki schemat. Wartość z układu okresowego jest właśnie taką średnią, a dane o obfitości izotopów uzyskuje się metodą spektrometrii mas.

Znajomość średniej masy atomowej pierwiastka jest również potrzebna przy obliczaniu masy molowej pierwiastków i związków chemicznych.

Obliczanie średniej masy atomowej i składu izotopowego pierwiastków warto ćwiczyć podczas przygotowania do matury rozszerzonej z chemii.

Powtórki z budowy atomu i izotopów możesz zaplanować, korzystając z naszych planerów do nauki, wśród których znajdziesz również planer do matury rozszerzonej z chemii.

Izotopy trwałe i nietrwałe

Co to są izotopy stabilne i niestabilne? Izotopy trwałe nie ulegają rozpadowi, a nietrwałe, czyli izotopy promieniotwórcze, rozpadają się samorzutnie i emitują promieniowanie.

Jakie są izotopy promieniotwórcze i do czego służą?

  • Węgiel-14 pozwala datować znaleziska archeologiczne.
  • Jod-131 stosuje się w leczeniu tarczycy.
  • Kobalt-60 stosuje się w radioterapii.
  • Technet-99m stosuje się w diagnostyce obrazowej.
  • Uran-235 jest paliwem w elektrowniach jądrowych.

Izotopy promieniotwórcze zastosowanie w medycynie to jedno z najważniejszych praktycznych zastosowań chemii jądrowej.

Izotopy a izomery

Czym różnią się izotopy od izomerów?

  • Izotopy dotyczą atomów tego samego pierwiastka o różnej liczbie neutronów.
  • Izomery to związki chemiczne o tym samym wzorze sumarycznym, ale innej budowie.

To dwa zupełnie różne pojęcia, choć nazwy brzmią podobnie.

Z izomerami spotkasz się między innymi podczas rozwiązywania zadań z chemii organicznej.

Zastosowania izotopów

Jakie są zastosowania izotopów w medycynie i przemyśle?

  • medycyna (diagnostyka i terapia),
  • energetyka jądrowa,
  • badania naukowe,
  • datowanie wieku skał i pozostałości organicznych,
  • kontrola szczelności rurociągów.

Jak izotopy wpływają na właściwości chemiczne pierwiastka?

Praktycznie nie wpływają, bo budowa powłoki elektronowej jest taka sama. Różnią się właściwościami fizycznymi, na przykład masą i stabilnością jądra.

Rolę elektronów w reakcjach chemicznych i łączeniu się atomów można lepiej zrozumieć, poznając rodzaje wiązań chemicznych.

Izotopy, ich definicja i przykłady, to tylko część tematu.

Czym różnią się izotopy tego samego pierwiastka?

Liczbą neutronów, a więc masą i stabilnością.

Różnica między izotopami a izomerami polega na tym, że izotopy dotyczą atomów, a izomery związków.

Przykłady izotopów trwałych i nietrwałych to węgiel-12, który jest trwały, i węgiel-14, który jest nietrwały.

W układzie okresowym pierwiastków każdy pierwiastek ma jedną masę atomową będącą średnią z jego izotopów.

Czym są nukleony i jaka jest ich rola w budowie jądra atomowego?

To protony i neutrony, które razem tworzą jądro i decydują o liczbie masowej.

Budowa atomu i izotopy to podstawy, od których warto zacząć naukę kolejnych działów chemii na maturze.

Potrzebujesz pomocy w nauce izotopów i budowy atomu?

Pomoc w chemii znajdziesz na korepetycjach online. Podczas indywidualnych korepetycji z chemii utrwalisz budowę atomu, nauczysz się rozpoznawać izotopy i przećwiczysz obliczanie średniej masy atomowej krok po kroku.

FAQ

Co to jest izotop?

Atom tego samego pierwiastka z inną liczbą neutronów.

Jak obliczyć średnią masę atomową?

Zsumować iloczyny mas izotopów i ich udziałów procentowych, a wynik podzielić przez 100.

Czy izotopy mają różne właściwości chemiczne?

Praktycznie nie, bo mają taką samą liczbę elektronów.

Zapisy i kontakt

Potrzebujesz wsparcia w nauce?

Umów lekcję diagnostyczną i sprawdź, jak możemy pomóc w przygotowaniu do egzaminów.